Liyakat üzerine...
Hayatın her alanında başarıyı, huzuru, adaleti ve verimliliği belirleyen bazı temel ilkeler vardır.
Bu ilkelerin başında ise liyakat gelir. Çünkü liyakat, yalnızca bir görevi yapabilme yeterliliği değil; aynı zamanda bir emaneti taşıyabilme ahlâkı, bir sorumluluğu hakkıyla yerine getirebilme erdemidir.
Liyakat sahibi olmak; bilgi, beceri, deneyim ve karakter bakımından üstlenilen göreve uygun olmak demektir.
Bu yüzden liyakatsız bir insan, bulunduğu yer için pazıldaki yanlış parça gibidir.
İlk bakışta yerini doldurmuş gibi görünse de bütünü bozar. O yanlış parça yüzünden resim tamamlanamaz.
Hatta bazen bütün emekler boşa gider.
Liyakatsiz; bir sistemin en zayıf halkası, çoğu zaman en büyük sorunun kaynağıdır.
Her işte verimin, başarının, motivasyonun ve iş barışının sağlanabilmesi liyakata bağlıdır.
Daha da önemlisi, adalet ancak liyakatle tesis edilebilir.
Nitekim Yüce Allah, Nisâ Suresi'nin 58. ayetinde şöyle buyurmaktadır:
"Şüphesiz Allah size, emanetleri ehline vermenizi ve insanlar arasında hükmettiğiniz zaman adaletle hükmetmenizi emreder."
Bu ilahi emir, liyakatin yalnızca dünyevi bir gereklilik değil, aynı zamanda ahlaki ve vicdani bir sorumluluk olduğunu göstermektedir.
Liyakatin göz ardı edildiği yerde ise zarar kaçınılmazdır.
Bu durumun en güzel örneklerinden biri, Nasrettin Hoca'nın meşhur fıkrasında karşımıza çıkar.
Rivayete göre Hoca, bir gün eşeğini dama çıkarır. Bir süre sonra indirmek ister ama ne kadar uğraşsa da eşek aşağı inmez. Çaresiz kalan Hoca onu damda bırakır. Eşek ise kendine geniş bir oyun alanı bulmanın verdiği rahatlıkla oradan oraya zıplamaya başlar. Sonunda dam çöker, eşek de aşağı düşerek ölür.
Bu manzara karşısında Hoca'nın çıkardığı ders ibretliktir:
"Demek ki eşeğin mertebesini yükseltirsen, hem bulunduğu yere zarar veriyor hem de kendine..."
Bu komik ve düşündürücü fıkraya, Damdaki Eşek Sendromu da diyebiliriz bir bakıma...
Çünkü bu fıkra insanlık tarihinin değişmeyen bir gerçeğini anlatır.
Hak etmediği bir konuma getirilen kişi yalnızca çevresine zarar vermez; çoğu zaman kendi yetersizliğinin altında ezilir.
Liyakatsizlik hem bulunduğu kurumu yıpratır hem de kişiyi tüketir.
Liyakatın yerini sadakatin aldığı toplumlarda ise başka bir tehlike ortaya çıkar.
Sadakat, değerli bir erdemdir; ancak ehliyet ve yeterliliğin önüne geçtiğinde vasatlığı yüceltir.
Vasatlığın ödüllendirildiği yerde üretkenlik azalır, adalet zedelenir, güven kaybolur ve sistem zamanla çürümeye başlar.
Oysa liyakatli insanın gücü makamından değil; bilgisinden, emeğinden ve tecrübesinden gelir.
Doğru eğitimle yetişmiş, ahlaki değerleri benimsemiş, sorumluluk bilinci gelişmiş insanlar görevlerini kişisel çıkarları için değil, kurumlarının ve toplumun yararı için yerine getirirler.
Bu nedenle liyakat bir tercih değil, zorunluluktur.
Başarının ve adaletin sürdürülebilirliği ancak liyakat sahibi insanların varlığıyla mümkündür.
Yazının başında söylediğim gibi, liyakatsiz insan Puzzle’daki yanlış parça gibidir.
O yanlış parça bütün resmi bozar.
Pazılı gözden çıkarmak belki kolaydır.
Peki ya, yanlış parça Puzzle’da değilse?
Ya dama çıkarılmışsa?..
İşte asıl soru budur...
Kadriye Demirel
Eğitimci Yazar