Liyakat, vicdan ve toplumsal sorumluluk üzerine
Bir toplumun en büyük kaybı, yalnızca kötü insanların çoğalması değil; iyi insanların umudunu, cesaretini ve sorumluluk alma isteğini kaybetmesidir.
Öyle bir dönemden geçiyoruz ki dürüst, vicdanlı ve liyakatli insanlar yönetimden uzak duruyor. Yanlışları görüyor, eleştiriyor, rahatsızlık duyuyor; ancak çoğu zaman değişimin bir parçası olmak yerine kenarda kalmayı tercih ediyor.
Peki, neden?
Sorumluluk almaktan mı kaçınıyoruz, yoksa liyakatin yerini kayırmacılığın, emeğin yerini yakınlığın, adaletin yerini çıkarın aldığı bir düzende mücadele etmekten mi yoruluyoruz?
Bu sorunun cevabını yalnızca insanlarda değil, yönetim anlayışında da aramalıyız.
Çünkü iyi insanları yönetimden uzaklaştıran düzen de, onların sessizce geri çekilmesi de sorgulanmalıdır.
Geçmişten bugüne değişmeyen gerçek
Platon, Devlet adlı eserinde yüzyıllar öncesinden önemli bir uyarıda bulunur:
“Yönetmeyi reddetmenin en büyük cezası, kendinden daha kötü biri tarafından yönetilmektir.”
İbn Haldun ise Mukaddime adlı eserinde toplumların ve devletlerin çözülüşünü incelerken dayanışmanın zayıflamasına, üretimin gerilemesine, aşırı tüketim ve vergi yüküne, adaletsizliğe ve yönetimde yozlaşmaya dikkat çeker.
Onun düşüncelerinden bugün çıkarabileceğimiz önemli ders şudur:
Bir toplumun çözülüşü, yalnızca ekonomik gücünü kaybetmesiyle değil; adalete, liyakate ve ortak geleceğe duyduğu güvenin sarsılmasıyla da başlar.
Peygamber Efendimiz (sav) de şöyle buyurmuştur:
“İş, ehil olmayan kimselere verildiğinde kıyameti bekle.” (Buhârî, İlim, 2)
Bu uyarının özü açıktır:
Makam bir ödül değil, emanettir. Liyakat ise ayrıcalık değil, adaletin gereğidir.
Mesele iyi insanların azlığı değil…
Belki de bugün en büyük sorunumuz, iyi insanların azlığı değil; iyi insanların birbirine yeterince güç verememesidir.
Bir köşede oturup yanlışları eleştirmek kolaydır. Zor olan, sorumluluk üstlenmek, doğruyu savunmak ve gerektiğinde elini taşın altına koymaktır.
Elbette herkes yönetici olmak zorunda değildir. Eleştirmek de değerlidir. Ancak eleştiri, çözüm arayışı ve dayanışmayla birleştiğinde gerçek bir güce dönüşür.
Dürüst insanlar yönetimden uzaklaşırken, sorumluluk üstlenen liyakatli insanlar da yalnız bırakılmamalıdır.
Çünkü doğru insanların yalnız kaldığı yerde, yanlışlar daha kolay güç kazanır.
İyilerin birbirini desteklemediği, dürüstlüğün karşılık bulmadığı, liyakatin korunmadığı bir toplumda yalnızca yönetimler değil, insanların geleceğe olan inancı da zayıflar.
Bazen 4, 5’ten büyüktür!
Matematikte beş, dörtten büyüktür. Ama vicdanın terazisinde her zaman öyle değildir.
Helalinden kazanılmış dört, haksızlıkla elde edilmiş beşten daha değerlidir.
Çünkü insanın değeri ne kadar kazandığıyla, hangi makama ulaştığıyla değil; o kazancı nasıl elde ettiğiyle, o makama hangi yoldan geldiğiyle ve sahip olduğu gücü nasıl kullandığıyla ölçülür.
Dürüstlükle üstlenilmiş mütevazı bir görev, haksızlıkla elde edilmiş büyük bir makamdan daha onurludur.
Seyirci kalmama zamanı
Bugün ihtiyacımız olan, yalnızca yanlışları gören ve eleştiren insanlar değil; doğruyu savunan, sorumluluk üstlenen, liyakatli insanlara destek veren ve gerektiğinde öne çıkma cesareti gösteren insanlardır.
İyi insanların önünü açmalı, dürüstçe görev yapanları yalnız bırakmamalı, yanlışlara karşı ortak bir vicdan ve dayanışma oluşturmalıyız.
Çünkü adalet kendiliğinden ayakta kalmaz. Onu savunacak cesarete, yaşatacak vicdanlara ve sorumluluk üstlenecek insanlara ihtiyaç vardır.
İyilerin sustuğu yerde yanlışlar cesaret bulur, dürüstlerin çekildiği yerde çıkar sahipleri güç kazanır.
Ve unutmayalım:
Bir toplumun geleceğini yalnızca kötülük yapanlar değil, iyilik yapabilecek gücü olduğu hâlde seyirci kalanlar da belirler.
İyi olmak bir erdemdir. İyiliği savunmak cesaret, onun sorumluluğunu üstlenmek ise topluma karşı bir görevdir.