Bir toplumun geleceği, çocuklarına kurduğu eğitim sistemiyle şekillenir. Bu nedenle eğitim üzerine konuşurken sadece sınavları değil; nasıl bir insan, nasıl bir toplum ve nasıl bir gelecek istediğimizi de konuşmuş oluruz.
Bugün birçok çocuk, daha hayatının en güzel çağında sürekli bir karşılaştırma kültürünün içinde büyüyor. Kimin daha başarılı olduğu, kimin daha yüksek puan aldığı konuşuluyor. Çocuklar öğrenmek için değil, çoğu zaman sıralamada yükselmek için çalışmaya yönlendiriliyor.
Oysa eğitimin amacı çocukları yarıştırmak değil, onları hayata hazırlamaktır.
Rekabet ölçülü olduğunda geliştirici olabilir. Ancak çocukluğun merkezine yerleştiğinde farklı sonuçlar doğurur. Sürekli kıyaslanan çocuk, kendi değerini başkasının başarısıyla ölçmeye başlar. Arkadaşını yol arkadaşı değil, rakip olarak görür. Dayanışmanın yerini yarış, paylaşmanın yerini kıyaslama alır.
Bunun sonucunda kaygı, hırs, öfke, kıskançlık ve başarısızlık korkusu büyür. Çocuklar hata yapmaktan çekinir hâle gelir. Oysa insanın değeri aldığı puanla ölçülemez.
Bu süreçten yalnızca çocuklar etkilenmez. Birçok evde sohbetlerin yerini puan hesapları alır. Aileler kaygılanır, çocuklar baskı hisseder. Oysa aile, çocuğun sığındığı güvenli liman olmalıdır.
Daha da önemlisi, bütün çocuklar aynı şartlardan başlamaz. Bir çocuğun önünde sessiz bir çalışma ortamı ve güçlü destek imkânları varken, bir başkası ekonomik zorluklarla ve farklı sorumluluklarla mücadele eder. Sonra da hepsinden aynı çizgide bitirmeleri beklenir.
İşte bu nedenle adalet, herkese aynı şeyi vermek değil; herkesin insan onuruna yaraşır fırsatlara ulaşabilmesini sağlamaktır.
Güçlü toplumlar yalnızca adaletle değil, merhametle de inşa edilir. Eğitim sistemi çalışanın emeğini korurken, geride kalan çocuğun da elinden tutabilmelidir.
Bugün kendimize şu soruyu sormamız gerekiyor:
Eğer bir eğitim sistemi çocuklara bilgiyi öğretirken mutluluğu, merhameti, özgüveni ve karakteri kaybettiriyorsa, gerçekten başarılı sayılabilir mi?
Her çocuk aynı değildir. Kimi bilimde, kimi sanatta, kimi sporda, kimi teknolojide, kimi de insanlara dokunabilme becerisinde öne çıkar. Eğitim, farklılıkları törpülemek için değil; onları keşfetmek ve geliştirmek için vardır.
Eğitim yalnızca bireysel bir mesele değil, aynı zamanda toplumun geleceğini şekillendiren en önemli yatırımdır. Bugünün çocukları yarının öğretmenleri, doktorları, sanatçıları, yöneticileri ve anne-babaları olacaktır. Bu nedenle okullarda yalnızca meslek sahibi insanlar değil; birlikte yaşayabilen, adalet ve merhamet duygusu gelişmiş bireyler yetişmelidir.
Bir eğitim sistemi çocukların sadece zihinlerini değil, kalplerini de eğitmelidir. Çünkü toplumları ayakta tutan yalnızca yüksek puanlı insanlar değildir; dürüst, adaletli, merhametli ve sorumluluk sahibi insanlar da en az akademik başarı kadar değerlidir.
Asıl mesele şudur:
Yüksek puan alan ama vicdanını kaybeden bir nesil mi yetiştirmek istiyoruz; yoksa hem bilgili hem ahlaklı, hem başarılı hem merhametli bir nesil mi?
Bir bahçıvan, bahçesindeki gülleri, çınarları ve menekşeleri aynı hızda büyütmeye çalışmaz. Çünkü bilir ki her tohumun vakti, her ağacın mevsimi farklıdır. İyi bir bahçıvanın görevi bütün bitkileri aynı yapmak değil, her birinin kendi tabiatına uygun şekilde gelişmesine imkân vermektir.
Çocuklar da böyledir.
Eğitimin görevi çocukları birbirine benzetmek değil, her birinin içindeki cevheri ortaya çıkarmaktır.
Bu nedenle ihtiyacımız olan şey; çocukları yarıştıran değil geliştiren, tek bir güne değil sürece bakan, farklı yetenekleri görebilen ve hiçbir çocuğu geride bırakmayan bir eğitim anlayışıdır.
Bir ülkenin gerçek başarısı, kaç öğrencisinin derece yaptığıyla değil; kaç çocuğunun umutlarını kaybetmeden büyüyebildiğiyle ölçülür.
Çünkü her çocuk; korunması gereken bir emanet, keşfedilmeyi bekleyen bir cevher ve insanlığın geleceğine bırakılmış en kıymetli mirastır.