Dersin En Az Olduğu Gün Dayatması Hukuka Uygun mu?
Milli Eğitim Bakanlığına bağlı okullarda hazırlanan haftalık nöbet çizelgeleri, okul yönetimleri ile öğretmenler arasında yeni bir hukuki tartışmanın fitilini ateşledi. Daha önce sıkça gündeme gelen "öğretmenin boş gününe nöbet yazılması" hatasından geri adım atılsa da bu kez ortaokul öğretmenlerine "dersinin en az olduğu güne nöbet yazılması" kuralı dayatılmaya başlandı. Ancak eğitim mevzuatı ve idare hukuku ilkeleri, bu uygulamanın herhangi bir yasal dayanağının bulunmadığını ortaya koyuyor.
Ortaokul öğretmenine dersinin en az olduğu gün re'sen nöbet görevi verilebilir mi? MEB yönetmelikleri, 657 sayılı Kanun'un 10. maddesi ve yargı kararları ışığında nöbet uygulamasının yasal sınırları.
Lise ile Ortaokul Yönetmelikleri Birbirine Karıştırılıyor
Okul idarelerinin sahada en sık düştüğü yanılgı, kademeler arasındaki mevzuat farkını göz ardı etmelerinden kaynaklanıyor. MEB Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği'nin 91. maddesinde açıkça "Öğretmenlere, dersinin en az bulunduğu gün veya günlerde nöbet görevi verilir" hükmü yer alırken; ortaokulları bağlayan MEB Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretim Kurumları Yönetmeliği'nin 44. maddesinde böyle bir kurala kesinlikle yer verilmemiştir. Bakanlık, iki kademenin eğitim ortamını ve dinamiklerini bilinçli olarak farklı kurgulamıştır. Dolayısıyla liseye ait bir kuralın ortaokula kıyas yoluyla aktarılması hukuken geçersizdir.
Amir Yetkisi Kanun ve Mevzuatla Sınırlıdır
İdare hukukunda idare, kendi koyduğu genel ve soyut kurallarla bağlıdır. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 10. maddesi amirin hakkaniyet ve eşitlik ilkelerine bağlı kalmasını ve yetkisini yalnızca mevzuat çerçevesinde kullanmasını emreder. İlköğretim yönetmeliğinde bulunmayan bir kriteri "müdürün takdir yetkisi" adı altında yeni bir kuralmış gibi uygulamak, amirlik sınırlarının aşılması anlamına gelir. Mevzuatta yer almayan hiçbir görev veya kısıtlama, öğretmenlere idari talimatla dayatılamaz.
Yargı Kararları ve MEB Görüşleri Kıyası Yasaklıyor
Danıştay ve idare mahkemelerinin yerleşik kararları, kamu görevlilerine yüklenecek sorumlulukların açık ve net mevzuata dayanması gerektiğini vurgulamaktadır. Yargı içtihatlarına göre idari işlemler; yetki, şekil, sebep, konu ve amaç yönünden hukuka uygun olmak zorundadır. Farklı bir kademenin yönetmelik hükmünü ortaokulda uygulamaya kalkmak işlemi sakatlar. Bakanlığın emsal görüş yazıları da mevzuatta karşılığı bulunmayan konularda öğretmenlere zorlama yapılamayacağını defalarca tescillemiştir.
Haksız Nöbet Uygulamasına Karşı İtiraz Hakkı
Hukuka aykırı şekilde dersinin en az olduğu güne re'sen nöbet yazılan ortaokul öğretmenlerinin yasal başvuru hakları bulunmaktadır. İlgili öğretmenler, okul müdürlüklerine yazılı bir itiraz dilekçesi sunarak; yönetmelikte böyle bir şartın olmadığını, lise mevzuatının emsal alınamayacağını ve nöbet çizelgesinin mevzuata uygun biçimde yeniden düzenlenmesini talep edebilirler.
Konuyla İlgili Sık Sorulan Sorular
1. Ortaokul öğretmenine dersinin en az olduğu gün zorunlu nöbet görevi verilebilir mi?
Hayır, verilemez. MEB Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretim Kurumları Yönetmeliği'nde böyle bir zorunluluk veya kural bulunmamaktadır.
2. Okul müdürü takdir yetkisini kullanarak bu kuralı uygulayabilir mi?
Hayır, uygulayamaz. 657 sayılı Kanun'un 10. maddesi uyarınca amirler yetkilerini sadece yürürlükteki mevzuat çerçevesinde kullanabilir; yönetmelikte yer almayan bir şartı takdir yetkisiyle ihdas edemez.
3. Re'sen bu şekilde nöbet yazılan bir öğretmen ne yapmalıdır?
Öğretmen, okul müdürlüğüne resmi bir dilekçe vererek uygulamanın ilköğretim yönetmeliğine ve 657 sayılı Kanun'a aykırı olduğunu belirterek nöbet gününün düzeltilmesini talep edebilir.
