Bir çocuğa soru sorduğumuzda çoğu zaman cevabını merak ederiz. Ancak o cevaba nasıl ulaştığını, neden öyle düşündüğünü ya da başka hangi ihtimalleri değerlendirdiğini ne kadar önemsiyoruz?
Eğitim hayatında sıkça karşılaştığımız bir durum var: Çocuklardan doğru cevap vermelerini, kurallara uymalarını ve verilen görevleri eksiksiz tamamlamalarını bekliyoruz.
Peki, onlara ne kadar düşünme alanı bırakıyoruz?
Oysa çocukların gelişiminde asıl önemli olan yalnızca doğru cevaba ulaşmaları değil, o cevaba ulaşırken nasıl düşündüklerini keşfetmeleridir.
Tam da bu noktada Çocuklar İçin Felsefe (P4C) yaklaşımı bize farklı bir kapı açıyor.
P4C, çocuklara hazır cevaplar sunmak yerine onların soru sormalarını, fikir üretmelerini, düşüncelerini gerekçelendirmelerini ve farklı bakış açılarını değerlendirmelerini destekler.
Örneğin bir çocuğa, "Adil olmak herkese aynı davranmak mıdır?" diye sorduğumuzda tek bir doğru cevapla karşılaşmayız.
Çocuklar kendi deneyimlerinden hareketle düşünmeye, örnekler vermeye ve arkadaşlarının fikirlerini sorgulamaya başlar.
Böylece yalnızca konuşmayı değil, dinlemeyi ve düşüncelerini temellendirmeyi de öğrenirler.
Akıl ve zekâ oyunları da bu gelişim sürecinin önemli destekçilerindendir. Bir strateji oyunu oynayan çocuk yalnızca hamle yapmaz; olasılıkları değerlendirir, plan kurar, hata yaptığında yeniden dener ve alternatif yollar arar. Bazen kaybeder, bazen kazanır. Ancak her iki durumda da düşünme becerilerini geliştirir.
Burada önemli bir ayrıntı var: Çocuğa sürekli doğru yolu göstermek, onun düşünme yolculuğunu kısaltabilir. Oysa bazen müdahale etmek yerine beklemek, cevabı vermek yerine yeni bir soru sormak çok daha öğreticidir.
"Başka nasıl çözebilirdin?" "Sence arkadaşın neden böyle düşünmüş olabilir?" "Bu oyunda farklı bir strateji deneseydin ne değişirdi?"Bu sorular, çocuğun yalnızca bilgi edinmesini değil, kendi zihinsel süreçlerinin farkına varmasını da sağlar.
Çocukların her sorusuna yetişkinlerin cevap vermesi gerekmiyor. Bazen birlikte düşünmek, birlikte şaşırmak ve hatta birlikte cevapsız kalabilmek çok daha kıymetlidir.
Çünkü eğitim, çocuğa yalnızca ne düşüneceğini öğretmek değil, nasıl düşüneceğini keşfetmesine eşlik etmektir.
Belki de kendimize şu soruyu sormanın zamanı gelmiştir:
Biz çocuklarımızı hayata hazırlarken onlara doğru cevapları mı öğretiyoruz, yoksa doğru soruları sorabilecek cesareti mi kazandırıyoruz?
Unutmayalım; düşünen, sorgulayan, farklı fikirlere saygı duyan ve çözüm üretmekten vazgeçmeyen çocuklar yetiştirmek, onlara bırakabileceğimiz en değerli
kazanımlardan biridir.
Çünkü geleceği yalnızca çok şey bilenler değil, bildiklerini sorgulayabilenler de şekillendirecek.
Gizem YARBİL